سلامت روان از نظر آلپورت: گوردن آلپورت یكی از نخستین روانشناسایی بود كه توجه خود را به شخصیت سالم معطوف داشت

سلامت روان از نظر آلپورت

سلامت روان از نظر آلپورت: گوردن آلپورت یكی از نخستین روانشناسایی بود كه توجه خود را به شخصیت سالم معطوف داشت. از نظر وی افراد سالم در سطح معتدل و آگاهی عمل می كنند، از قید و بندهای گذشته آزادند. و نیروهایی كه آنها را هدایت می كنند، هدفها و انتظارهایی است كه از آینده دارند. آلپورت از افراد برخوردار از سلامت روان به عنوان انسان بالغ یاد می كند و برای آن هفت ویژگی ذكر می كند كه عبارتند از: گسترده مفوم خود، ارتباط صمیمانه با دیگران ، امنیت عاطفی، ادراك واقع بینانه و مهارت در وظایف، عینیت بخشیدن به خود و وظیفه یگانه ساز زندگی به نظر آلپورت هرچه شخص با فعالیت های مردم و اندیشه های متنوع در ارتباط باشد سلامت روانی بیشتری دارد شخص سالم می تواند به پدر و مادر فرزندان همسر یا دوستان نزدیكش صمیمیت نشان دهد تصور شخس نسبت به خود و نیز از اهمیت زیاد برخوردار است.

نكتة مهم اینكه خود را با تمام كمبود و نقاط مثبت آن مورد قبول واقع شود و هر چه شخص را واقع بینی به خود بنگرد سلامت روانی او بیشتر است آلپورت خصیصة امنیت عاطفی را با ناكامی خوانده است اشخاص سالم، موانع را تحمل می كنند تسلیم ناكامی نمی شوند بلكه برای هدفها یا هدف های دیگری كه جایگزینی هدف های پیشین ساخت اند شیوه های متفاوتی كه از ناكامی كمتری برخوردار باشند بكار می گیرند(گنجی، 1376).

شخصیت سالم و بالغ شخصیتی است كه بتواند عینیت خود را نشان دهد و خود را بهتر بشناید انسانی كه به مرتبه برتری از بصیرت نفس رسیده باشد صفت منفی خود را به دیگران فرا نمی افكند. آلپورت ضمن تأكید مراتب كار معتقد است كه حس تعهد اشخاص سالم به اندازه ای نیرومند است كه وقتی سرگرم آثار خود می شوند می توانند هر گونه مكانیسم دفاعی با سائق مربوط به من را نادیده انگارد.

در این رابطه جملة زیر را از یك پزشك نقل كرده است تنها راه دوام آوردن زندگی دانستن وظیفه ای برای به انجام رساندن است تصور آلپورت از شخصیت سالم جنبة دیگری نیز دارد كه شاید خلاف انتظار به نظر برسد هدف هایی كه شخص سالم آرزو می كند در نهایت دست یافتنی است به نظر آلپروت شخصیت سالم بدون داشتن آرزوها و جهتی به سوی آینده نا میسر است(سالاری، 1392).

نظریه اسكینر

سلامت روانی و انسان سالم به عقدیه اسكینر (1973) معادل با رفتار منطبق با قوانین و ضوابط جامعه است. و چنین انسانی وقتی با مشكلی روبرو می شود از طریق شیوه اصلاح رفتار برای بهبودی و بهنجار كردن رفتار خود و اطرافیانش استفاده می جوید و این كار را تا وقتی ادامه می دهد كه به سطح هنجار مورد پذیرش جامعه برسد. انسان سالم كسی است كه تأییدات اجتماعی بیشتری را به خاطر رفتارهای متناسبش، از محیط و اطرافیان دریافت كند(جعفری، 1389).

نظریه كارل یونگ

به نظر یونگ سلامت روان شناختی و خودشناسی یكسان هستند. تحقق خود با سه معیار مشخص می شود. نخست بایستی واپس زنی تخلیه شود. تنش های بین كنش ها و نگرش های ناخودآگاه و خودآگاه به آرامش مبدل شوند، فرد بتواند از راه معرفت به آرامش و صفای درونی برسد. دوم فرد بایستی بیان نمادین ناخودآگاه را درك كند. سوم شخص بتواند از طریق ایمان شخصی به نماد یا اسطورة خصوصی خوشناسی نزدیك شود. به نظر یونگ خودشناسی و (خودبرون) حالت گریز از بودن و میل به شدن است. به نظر یونگ بودا و مسیح افرادی هستند كه در نهایت به تفرد رسیده اند.

به عقیده یونگ كیمیاگری قرون وسطی یعنی تلاش برای تبدیل عناصر پست به عناصر عالی مانند طلا، تمثیل و تجسمی از تلاش روان انسان برای متحد ساختن عناصر پست و عالی روان خویش. این فرایند ذاتی روانی است و منظور از آن همانند فرایند تفرد است. فرایند تفرد نوعی تلاش درونی برای خودیت و تحقق خود است. از طریق این فرایند كلیت شخصیت به ثمر می رسد به عقیده وی روان نژندی نیز از اختلالات تفرد است. لذا كانون توجه در روان درمانی او معطوف مسیر طبیعی این فرآیند بوده است (عباسی،1380).

نظریه اسلام

اسلام علاوه بر نظریات معنوی و فلسفی و علمی در مورد انسان، الگوهای عینی شخصیت كامل و سالم را نیز مدنظر قرار می دهد و در واقع پیامبر خاتم و ائمه معصومین (ع) و فاطمه زهرا (س)، نمونه های عالی انسان كامل در اسلام و مذهب تشیع می باشند، آنها مظهر سلامت روانی و مظهر حیات روانی هستند. آنها خودآگاهانه ترین، پویاترین و متكامل ترین رابطه را با كل هستی دارا هستند و سایر انسانها به میزان تقرب به ملاكهای آنها، از سلامت و تكامل روانی برخوردارند (بیان زاده، 1387).

به طور خلاصه ویژگی های انسان سالم و كامل، از دیدگاه اسلام به شرح زیر می باشد: پیوسته در حال تزكیه و تهذیب نفس باشد (سورة شمس، آیة 2)، ارزش های انسانی را در حد اعلا در خودش بپروراند (سورة بقره، آیه 124) پرهیزكار و با تقوا می باشد از هر گونه قید و بند مادی و موانع دنیوی سر راه كمال رسیدن به قرب الهی، آزاد است، هرگونه ناملایمتی را با ذكر خداوند تسلی می بخشد، صبر، شكیبایی، استقامت و شهامت دارد (سورة بقره – آیه 153)،

. اعمال و رفتار با نیات او هماهنگ است و نفاق و دورویی در رفتار و گفتار را یكی از مقدم ترین صفات انسانی می داند، شفقت و دلسوزی، مهربانی، تعهد و مسئولیت در مقابل هم نوعان از ویژگی های مهم اوست، هم از عقل و هم از عشق، برای رسیدن به كمال، استفاده می نماید، خودخواهی، خودپرستی و پیروی از هوای نفس ندارد، خودش را فریب نمی دهد، فریب و وسوسة درون خود را نمی خورد، نسبت به خودش آگاهی و هشیاری دارد و كنترل نفس خود را بر عهده دارد، اجتماعی، مسئول و متعهد است، ایثارگر است و حتی در آن چه كه كمال احتیاج را به آن دارد، دیگران را بر خودش مقدم می دارد (سورة حشر – آیه 9)، خودشناسی دارد و خودشناسی او مبنای شناخت خداوند است، رفتار و موضع گیریهای او، قابل پیش بینی است، چون اعمال و رفتار او بر مبنای اعتقادات او صورت می گیرد و به همین علت دچار رفتارهای تكانشی، غیرقابل پیش بینی و خارج از آداب معاشرت و اصول اخلاقی نمی شود، «عشق» از ویژگی های مهم اوست و عشق او به جایی می رسد كه در حضرت حق محو می شود و به منبع فیض و حقیقت می پیوندد

هرگاه از مسیر حق منحرف شود بلافاصله توبه و بازگشت نموده و به خداوند اتكا می نماید، هشیار و خودآگاه می باشد و به طرف هشیاری و خودآگاهی كامل در حركت است، با جهان درون و جهان برون خود، ارتباطی مبتنی بر واقعیت و پذیرش دارد، همواره با یاد خدا زندگی می كند و متكی به خداوند است و در همه حال خدا را ناظر بر اعمال خود می داند، عدالت جو، عدالت گر و عدالت دوست است، خوش رو، خوش برخورد، منظم و پرتلاش، امانت دار و سخاوت مند و … است. قرآن مجید در سورة مؤمنون و حضرت علی علیه السلام در نهج البلاغه و شهید مطهری در كتابهای «انسان كامل» و «هدف زندگی» ویژگیهای مؤمنین یا انسانهای سالم و كامل را به تفصیل بیان فرموده اند كه به منظور جلوگیری از اطاله كلام از ذكر كامل آنها خودداری می شود و علاقه مندان می توانند به این منابع مراجعه فرمایند(بیان زاده، 1387).