اضافه وزن و چاقی وضعیت هایی هستند که در آن ها وزن بدن از محدوده ی طبیعی فراتر می رود و توسط نمایه ی توده ی بدنی (BMI) (وزن به مجذور قد) ارزیابی می شوند.

بیان مساله:

اضافه وزن و چاقی وضعیت هایی هستند که در آن ها وزن بدن از محدوده ی طبیعی فراتر می رود و توسط نمایه ی توده ی بدنی (BMI) (وزن به مجذور قد) ارزیابی می شوند (کالری و ود ، 2002). این پدیده یکی از مشکلات جامعه بشری است. متخصصان علم تغذیه و تربیت بدنی و روان شناسان در تلاش هستند تا راه حل هایی را برای کاهش وزن و چاقی ارایه دهند. تحقیقات نشان داده است که چاقی با بیماری های جسمی و خطرناک مانند دیابت، سکته های قلبی، نقرس، ناباروری و نازایی در زنان بعضی از انواع سرطان ها و بیماری های تنفسی ارتباط دارد (تنگ و یوب ، 2000؛ کلارک سون و هود کین سون ، 2007). پژوهش های نشان داده است از جمله عواملی که با اضافه وزن و چاقی مرتبط است ترس از ارزیابی منفی دیگران است(یوسفی، 1389؛ به نقل از پور شریفی و همکاران، 1393).

واتسون و فرند (1969) ترس از ارزیابی منفی را نگرانی افراد درباره ارزیابی های دیگران، آشفتگی مفرط نسبت به ارزیابی های منفی، اجتناب از موقعیت های ارزیابی، و انتظار تجربه ارزیابی های منفی از سوی دیگران، تعریف کردند. رپی و هیمبرگ (1997) ترس از ارزیابی منفی را به عنوان مشخصه اضطراب اجتماعی در نظر می گیررند که در ایجاد و حفظ اضطراب غیرمنطقی و شدید مرتبط با موقعیت های اجتماعی موثر است. افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی رفتارشان را در خلال گفتگو های فی البداهه و تعامل های اجتماعی بسیار ضعیف تر از آنچه ناظران امتیاز می دهند، ارزیابی می کنند؛ و ترس از ارزیابی منفی با چنین ارزش یابی های متفاوتی در ارتباط است (رودبایگ و چمبلس ، 2002؛ لونده و اسپیرلینگ ، 2002).

حمایت تجربی از این فرضیه که اضطراب اجتماعی انواع پاسخی به ترس از ارزیابی منفی است، قابل توجه بوده است. افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی انواع رفتار ها را با هدف اجتناب از ارزیابی های منفی بالقوه انجام می دهند (ولز و همکاران، 1995).

بلنک و همکاران (2006) نشان دادند که کودکان چاق در مورد حضور در جمع و تصویر بدنی شان نگران هستند و در این میان دخترانی که اضافه وزن دارند بیشتر از پسران دچار مشکلاتی مانند تعامل اجتماعی پایین و حضور کم رنگ در جامعه می شوند. یکی از شایع ترین مشکلات روان شناختی افراد مبتلا به اضافه ورن، وجود نقص در تصویر بدن است. ظاهر فیزیکی قسمت مهمی از تصویر بدنی است، زیرا اولین منبع اطلاعاتی است که دیگران برای تعاملات اجتماعی با فرد، از آن استفاده می کنند. بنابراین این عامل نقش اساسی در تعیین باورها و رفتارها درباره بدن فرد، بازی می کند. اثرات روان شناختی تصویر بدنی شامل عوامل ادراکی، تحولی و فرهنگی-اجتماعی است(سارور، کرند و دیدی ، 2003).

تصویر ذهنی در برگیرنده عقاید، احساسات آگاهانه و غیر آگاهانه در مورد بدن است (عمیدی، 1385). تصویر ذهنی، تصویری روانی است که فرد از ظاهر فیزیکی خود دارد، به عبارت دیگر، احساسات منفی و مثبتی است که فرد درباره شکل و اندازه بدن خود دارد (گرومل و همکاران، 2000). تصویر ذهنی منفی از خود می تواند به نارضایتی از بدن و احساس جذاب نبودن و در نهایت مشغولیت فکری نسبت به وضعیت ظاهری قسمتی از بدن در حد اختلال منجر به عملکرد می شود (ریچاردسون و همکاران، 2000). اگر چه تصویر ذهنی از بدن ساختاری چندبعدی است، ولی غالباً به صورت درجاتی از ظاهر فیزیکی (اندازه، شکل و ظاهر عمومی) تعریف می شود (بوید ، 2002). درک اشتباه از تصویر ذهنی می تواند به مشکلات جسمی و روحی منجر شود (لوین و پیران ، 2004).

اهمیت و ضرورت:

در ضرورت پژوهش حاضر می توان گفت که زنان رکن اصلی خانواده را تشکیل می دهند و سلامت جسم و روان آنها بر سلامت جسم و روان خانواده و تربیت فرزندان آنها اثر مستقیم دارد. سازمان بهداشت جهانی سلامت زنان را از شاخص های رشد یافتگی کشورها معرفی نموده است(قربانی و گلچین، 1387). زنان، پرورش دهندگان انسان های سالم هستند بی توجهی به سلامت زنان، می تواند سبب مشکلات عدیده ای در شیوه زندگی و سلامت نسل های بعدی شود(سعیدیان، 1382).

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، چاقی یکی از 10 مشکل شایع سلامتی در جهان است شیوع چاقی در همه گروههای سنی و در اغلب کشورها در حال افزایش است (سازمان بهداشت جهانی ، 2011). در عالم پزشکی و روانپزشکی یکی از تداخل های بین جسم و روان که در ادبیات پژوهشی مشاهده شده، چاقی و اضافه وزن زیاد می باشد. چاقی دارای ارتباطی دوسویه با فشارهای هیجانی و آشفتگی های روان شناختی و وضعیت روانپزشکی شخص است. اختلالات روانپزشکی، استرس های حاد روانی و مسائل مزمن تر روان شناختی و شخصیتی همکی می توانند موجب چاقی و اضافه وزن شوند. بسیاری از مسائل روان شناختی به صورت عامل اولیه و ثابت می تواند سبب پدیدآیی چاقی شود. در ضمن خود چاقی به بسیاری از پیامدهای روان شناختی نامساعد و نارضایتی از زندگی منجر می شود (براونل ، 2004). اما مطالعات اندکی متغیرهای تعیین کننده چاقی و همچنین تاثیر چاقی را روی بسیاری از مسائل روانی شناسایی کرده اند.

پژوهش های داخلی

قدمپور (1393) پژوهشی با هدف نقش تشخیصی مؤلفه‌های شناختی ترس از ارزیابی مثبت، ترس از ارزیابی منفی، کمال گرایی و توجه معطوف به خود در اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال پرخوری عصبی و گروه بهنجار انجام دادند. در این مطالعه علّی- مقایسه ای، تعداد 90 نفر (30 نفر مبتلا به پرخوری عصبی، 30 نفر مبتلا به اضطراب اجتماعی، 30 نفر بهنجار)، در دامنه سنی 40-20، به شیوه ی نمونه گیری در دسترس انتخاب و پرسشنامه های اضطراب اجتماعی، نگرش خوردن، ترس از ارزیابی مثبت و منفی، کمال گرایی مثبت و منفی و توجه معطوف به خود را تکمیل کردند. نتایج با استفاده از روش تحلیل تشخیص مورد ارزیابی قرار گرفت.

پژوهش های خارجی

اسچوواردز و برانول (2004) در پژوهشی به بررسی چاقی و تصویر بدن پرداختند. نتایج پژوهش آنها حاکی از آن بود که افراد دارای اضافه وزن و چاق دارای تصویر بدنی ضعیفی از خود می باشند.

می و همکاران (2003( با بررسی رابطه بین الگوهای خورد و اضافه ورزن پرداختند. نتایج نشان داد که تعداد وعده های بیشتر در روز با چاقی در ارتباط می باشد و همچنین حذف صبحانه با خطر چاقی همراه است.

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

ترس از ارزیابی منفی تعریف مفهومی: واتسون و فرند (1969) ترس از ارزیابی منفی را نگرانی افراد درباره ارزیابی های دیگران، آشفنگی مفرط نسبت به ارزیابی های منفی، اجتناب از موقعیت های ارزیابی، و انتظار تجربه ارزیابی های منفی از سوی دیگران، تعریف کردند. تعریف عملیاتی: در پژوهش حاضر نمره ای است که فرد از مقیاس ترس از ارزیابی منفی (FNF) کسب می کند.

ابزار:

پرسشنامه نگرانی از تصویر بدنی. این پرسشنامه توسط لیتلتون و همکاران در سال 2005 ساخته شد و حاوی 19 آیتم که به بررسی نارضایتی و نگرانی فرد درباره ی ظاهرش می پردازد. لیتلتون و همکاران (2005) ساختار عاملی پرسش نامه را نیز بررسی کرده اند. نتایج، نشانگر دو عامل مهم و معنی دار بود که عامل اول از یازده ماده(ماده های 1، 5، 3، 8، 9، 14، 15، 16، 17، 18، 19) تشکیل شده و نارضایتی فرد از ظاهر خود، وارسی کردن و مخفی کردن نقایص ادراک شده را در بر می گرد و عامل دوم با هشت ماده (ماده های2، 4، 6، 7، 10، 11، 12، 13) میزان تداخل نگرانی درباره ی ظاهر را در عملکرد اجتماعی فرد نشان می دهددر این ابزار از آزمودنی خواسته می شود در مورد هر یک از ماده ها، میزانی که آن ماده احساسات یا رفتارش را نشان می دهد، روی مقیاسی از 1 (کاملاً مخالف) تا 5 (کاملاً موافقم) درجه بندی کند نمره کل پرسشنامه، بین 19 تا 95 متغیر بوده که کسب نمره ی بیشتر، نشانگر بالا بودن میزان نارضایتی از تصویر بدنی یا ظاهر فرد است (لیتلتون و همکاران، 2005).

لیتلتون و همکاران (2005) پایایی این پرسشنامه را به روش همسانی درونی، بررسی کرده و ضریب آلفاي کرنباخ 93/0 را به دست آورد. ضریب همبستگی هر یک از سوالات با نمره کل پرسشنامه، از 32/0 تا 72/0 با میانگین 62/0 بوده است. همچنین ضریب آلفای کرونباخ عامل اول و دوم به ترتیب 92/0 و 76/0 و ضریب همبستگی بین دو عامل 69/0 گزارش نمود.

روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:

جهت تجزیه و تحلیل داده های بدست آمده توسط پرسشنامه های فوق، از شاخص های و روش های آمارتوصیفی برای بدست آوردن فراوانی، درصد، میانگین، انحراف استاندارد، و خطای استاندارد داده ها و سپس از آمار استنباطی برای بدست آوردن تحلیل واریانس چند متغیره (MANOVA ) به کمک نرم افزار-22 spssاستفاده خواهد شد.

منابع فارسی

پور شریفی، حمید؛ هاشمی نصرت آبادی، تورج؛ احمدی، محمد. (1393). مقایسه اضطراب اجتماعی-جسمانی و نگرش های خوردن در نوجوانان چاق و دارای وزن طبیعی: بررسی نقش تعدیل کنندگی فشار اجتماعی-فرهنگی برای کاهش وزن و تغییر بدنی، مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، سال نهم، شماره 2: 58-49.

منابع لاتین

Bergman B, Ahmad F, Stewart DE. Physician health, stress and gender at a university hospital. J Psychosom Res; 54: 171-8.

Blank MJ, Berg AC, Melaville, A.(2006). Growing Community schools: The role of Cross-boundary leadership. Washington (DC): Coalition for Community Schools.