بخش قابل توج‌از چالش های زندگی مربوط به دوره ای نوجوانی است که چالش های تحصیلی (به عنوان مثال، سطوح پایین نمرات، استرس های معمول و غیرمعمول)، از جمله این چالش های می باشد.

مقدمه و بیان مسأله (ورود به موضوع، توضیح روشن مفاهیم، رویکردها وپژوهش های مرتبط با موضوع شکاف ها و تناقض هایی زمینه که موجب پیدایش مسأله شده است، بیان روشن مسأله- حد اکثر دو صفحه)

بخش قابل توج‌از چالش های زندگی مربوط به دوره ای نوجوانی است که چالش های تحصیلی (به عنوان مثال، سطوح پایین نمرات، استرس های معمول و غیرمعمول)، از جمله این چالش های می باشد. دوران تحصیل، دوره ای از زندگی است که در آن تغییرات شناختی و اجتماعی سریعی اتفاق می افتد (اسپیر، 2000). از این رو انطباق و سازگاری با فرصت ها و چالش های تحصیلی مورد توجه پژوهشگران تعلیم و تربیت بوده است. تحقیقات نشان داده است یکی از عواملی که در انطباق و سازگاری با چالش های زندگی تاثیر می گذارد اجتناب تجربی است(فورست، پارکر و فاینلی ، 2003؛پلوم، اورسیلو و لوترک ، 2004). اجتناب تجربی عبارت است از عدم تمایل برای تجربه رویدادهای خصوصی دردناک و آزارنده همراه با تلاش هایی برای کنترل و سرکوب و بازداری شکل و فراوانی این رویدادهای خصوصی و زمینه هایی است که این موقعیت ها ایجاد می کنند (هیز، ویلسون، گیفورد، فولتون، استروسال ، 1996).

به عبارت دیگر، اجتناب تجربی به ارزیابی های منفی افراطی از حس ها، احساسات و افکار خصوصی ناخواسته و عدم تمایل به تجربه کردن این رویدادها و تلاش های عمدی برای کنترل یا فرار از آنها اطلاق می شود (کلارک و تیلر، 2009). اجتناب تجربی شامل مجموعه ای سازه های مرتبط به هم است و فرونشانی تفکر (ونزلاف و وگنر ، 2000)، فرونشانی هیجانی (گراس و لوینسون، 1993)، مقابله اجتنابی (پنلی، توماکا و ویب ، 2002) و ارزیابی مجدد (لازاروس، 1993) را شامل می شود. نقش این فرآیند فراتشخیصی در شکل گیری و تداوم بسیاری از اختلالات روانی پررنگ شده است (کلارک و تیلر، 2009) و پژوهش های بسیاری رابطه ی آن را با آسیب شناسی و نحوه ی شکل گیری اختلالات روانی نشان داده اند. برای مثال اجتناب تجربی بویژه فرونشانی تفکر در افسردگی نقش مهمی دارد و افراد مبتلا به افسردگی نسبت به گروه غیر بالینی اجتناب تجربی بیش تری را گزارش می دهند (کاشدان، مرینا و پریب ، 2009؛ مونستس، نیلت، موراس، لاس و بوند ، 2009).

شاهار و هر در پژوهشی از پرسشنامه ی افسردگی بک، پرسشنامه ی اجتناب تجربی و دفترچه خاطرات برای سنجش مقدار افسردگی و اجتناب تجربی استفاده کردند. آنان دریافتند افرادی که نشانگان افسردگی بیشتری داشتند اجتناب تجربی بیش تری را گزارش می دادند (شاهار و هر ، 2011). علاوه بر این، یکی از ویژگی های اصلی اختلالات اضطرابی اجتناب یا فرار از موقعیت ها یا محرک هایی است که منجر به فراخواندن اضطراب می شوند. پیامد فوری این تلاش ها رهایی آنی از حالت آزاردهنده ای است که فرد تجربه می کند، ولی در طولانی مدت شدت، فراوانی و مدت زمان این تجارب آزاردهنده به حدی می رسد که فرد زندگی اش را محدود می کند. پژوهش های بسیاری نشان داده اند که شدت اجتناب تجربی در اختلالات اضطرابی بالا است.

برای مثال در پژوهشی نشان داده شد افرادی که اجتناب تجربی بیشتری تجربه می کنند، اضطراب و ناراحتی عاطفی بیش تری نشان می دهند (فلدنر، زولنسکی، ایفرت، و اسپیرا ، 2003). اسمیت (2008) در پژوهشی دریافت که اجتناب تجربی باعث شکل های بسیاری از آسیب شناسی روانی از جمله سوء استفاده دارویی، اختلال وسواس فکر-عملی، اختلال وحشتزدگی، اختلال شخصی مرزی و PTSD می شود.

اهمیت و ضرورت پژوهش

در اهمیت پژوهش حاضر باید گفت که اجتناب تجربی زمانی رخ می‌دهد که ما سعی می‌کنیم وقتی به‌این حالت‌ها یا عواملی را که فراخوان آن هستند برخورد می‌کنیم یا در مقابل آنها مقاومت کنیم، فراوانی یا شکل آنها را عوض کنیم و یا از آنها فرار یا اجتناب نماییم. اگر چه این اجتناب تجربی در کوتاه مدت می‌تواند تسکینی به‌دنبال داشته باشد اما در طولانی مدت شدت، فراوانی و یا طول مدت آن را افزایش می‌دهد. بنابراین اجتناب تجربی می‌تواند از پیشرفت ما برای رسیدن به‌هدف‌های مهم جلوگیری نماید زیرا وقتی از موقعیت‌ها اجتناب می‌کنیم نه تنها فرصت‌های رسیدن به‌یک زندگی معنی دار و ارزشمند را از دست می‌دهیم بلکه نوعی احساس نومیدی و ناراحتی نیز برای ما به‌وجود می‌آورد. داشتن چنین احساساتی ممکن است منجر به اختلال روانی شود. این سازه ارتباط نزدیکی با دامنه گسترده ای از جنبه‌های منفی سلامت روانی همچون اضطراب، افسردگی، و کژکاری‌های روانی- اجتماعی دارد. به‌بیانی دیگر حالت‌هایی همچون اضطراب و افسردگی به‌عنوان مواجه شدن با استرس‌های زندگی روزمره می‌تواند به‌عنوان پیش آگ‌سطح اجتناب رفتاری در نظر گرفته شود. افزون بر این به‌عنوان واسطه بین مقابله غیر‌سازشی، ارزیابی دوباره شناختی، و بازداری عاطفی قرار گیرد.

از طرف دیگر، زندگی تحصیلی از مهم ترین دوره های زندگی فرد است که بر تربیت و یادگیری ثمربخش و موفقیت آمیز فرد تاثیر می گذارد و در آنجا لیاقت ها و توانایی ها به بار می نشیند و پیشرفت های علمی حاصل می شود. اما در زندگی روزانه ی تحصیلی، دانش آموزان با انواع چالش ها، موانع و فشارهای های خاص این دوره (از جمله نمرات ضعیف، سطوح استرس، تهدید اعتماد به نفس در نتیجه عملکرد، کاهش انگیزش و تعامل و ...) مواجه می شوند. بنابراین مجهز ساختن دانش آموزان به انواع توانمندی و امکانات که آنها را در برخورد با این چالش ها یاری رساند از اهمیت اساسی برخوردار است.

همچنین در مورد اهمیت طراحی بسته آموزشی براساس تئوری انتخاب باید گفت که گلاسر‌ معتقد‌ است‌ از زمانی که کودک از نظر زبانی رشد می‌کند و‌ می‌تواند‌ مفاهیم را بفهمد و درک بـکند و زیر سؤال ببرد و بـه سـؤالات پاسخ دهد، می‌توانیم نظری‌انتخاب را در موردش‌ به‌ کار‌ بگیریم‌ و چون مواد درسی و نحو‌برخورد با بچه‌ها در مقاطع‌ گوناگون‌ متفاوت است، قطعا به کار گیری نظری‌انتخاب هم متفاوت می‌شود، اما اصولش‌ یکسان است، بحث اصلی نظری‌انتخاب‌ این است که بـین معلم‌ به‌ عنوان‌ رئیس‌ کلاس و بچه‌ها به عنوان مرئوسین باید یک رابط‌دو جانب‌مبتنی‌ بر‌ احترام‌ متقابل وجود داشته باشد، دانش‌آموزان باید به مدرسه، به کلاس‌ درس و به مواد درسی‌شان احساس‌ تعلق‌ بکنند‌ تا‌ آن کار را انجام دهند، و مواد درسی‌ باید به گونه‌ای به بچه‌ها ارائه بشود که‌ از بالا‌ بـه پایـین و به عنوان تکلیف و به عنوان‌ چیزی که در آینده به‌ دردتان‌ می‌خورد نباشد، زیرا‌ بچه«الان»را می‌خواهد و همین الان می‌خواهد، زود هم می‌خواهد، آنچه را که می‌خواهد، الان است، بنابراین‌ اولیا مدرسه و اولیا دانش‌آموز‌ باید‌ بدانند که طبق نظری‌انتخاب نمی‌توان بـه‌ هیچ کـس چـیزی را به زور یاد‌ داد‌ و یا او را مجبور بـه انـجا کـاری کرد. افراد انتخاب‌ می‌کنندکه کاری را انجام دهند.

پیشینه:

کاظمی مجرد و همکاران (1393) پژوهشی با هدف اثربخشی آموزش نظریه انتخاب بر میزان کیفیت زندگی و شادکامی در ترک کنندگان مواد مخدر انجام دادند. پژوهش یک مطالعه نیمه‌تجربی ‌است. طرح به‌کاررفته در این پژوهش، طرح پیش‌آزمون ـ‌ پس‌آزمون با گروه کنترل و همچنین مرحله پیگیری دوماهه بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی افراد ترک‌کننده مواد مخدر شهر تهران در سال 1391 بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای تعداد 40 نفر از بین افرادی که دوره ترک را در مرکز ترک اعتیاد گذرانده بودند، انتخاب و سپس به شیوه تصادفی ساده در دو گروه آزمایش (20 نفر) و گروه کنترل (20 نفر) جای‌د‌شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از دو پرسشنامه کیفیت زندگی و مقیاس شادکامی مونش استفاده شد. برنامه آموزش نظریه انتخاب در 12 جلسه 90 دقیقه‌ای برای افراد گروه آزمایش برگزار شد.

آقاگدی و اعتمادی (1391) پژوهشی با هدف بررسی اثربخشی آموزش نظریه انتخاب و کنترل گلاسر بر تحول الگوی هویت نوجوانان انجام دادند. روش پژوهش نیمه آزمایشی با دو گروه آزمایش و گواه و اجرای پیش آزمون و پس آزمون بود. نمونه آماری پژوهش متشکل از 40 نفر بودند (20 نفر گروه آزمایش و 20 نفر گروه گواه) که با روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی از ناحیه 5 آموزش و پرورش شهر اصفهان انتخاب شدند.

ابزار اندازه گیری پرسشنامه سنجش حالات هویت من بنیون و آدامز (EOM-EIS-2) بود. ضریب پایایی پرسشنامه در کل مقیاس برابر با 0.75 محاسبه شد. داده ها با استفاده از روش آماری تحلیل کواریانس تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد آموزش نظریه انتخاب و کنترل گلاسر بر هویت آشفته و پیشرفت نوجوانان موثر بود، ولی بر هویت زودرس و تعویق افتاده آنها تاثیری نداشت. پیشنهاد می شود والدین و مسوولان فرصت های مناسب را برای انتخاب های متفاوت در نوجوانان فراهم آورند.

مبانی نظری

اجتناب تجربی اجتناب تجربی به‌ معنی سعی در عوض کردن شکل یا فراوانی افکار، خاطرات، عواطف و حواس بدنی شخصی ناخواسته است حتی در زمانی که انجام چنین کاری باعث آسیب رساندن به‌خود ما شود. اجتناب تجربی زمانی رخ می‌دهد که ما سعی می‌کنیم وقتی به‌این حالت‌ها یا عواملی را که فراخوان آن هستند برخورد می‌کنیم یا در مقابل آنها مقاومت کنیم، فراوانی یا شکل آنها را عوض کنیم و یا از آنها فرار یا اجتناب نماییم. اگر چه این اجتناب تجربی در کوتاه مدت می‌تواند تسکینی به‌دنبال داشته باشد اما در طولانی مدت شدت، فراوانی و یا طول مدت آن را افزایش می‌دهد. بنابراین اجتناب تجربی می‌تواند از پیشرفت ما برای رسیدن به‌هدف‌های مهم جلوگیری نماید زیرا وقتی از موقعیت‌ها اجتناب می‌کنیم نه تنها فرصت‌های رسیدن به‌یک زندگی معنی دار و ارزشمند را از دست می‌دهیم بلکه نوعی احساس نومیدی و ناراحتی نیز برای ما به‌وجود می‌آورد. داشتن چنین احساساتی ممکن است منجر به اختلال روانی شود(هیز و همکاران، 1996).

تئوری انتخاب

تئوری انتخاب بر این دیدگاه استواراست که رفتارهای هر انسان، انتخاب‌های او برای ارضای نیازهایش هستند. این رفتارهای هـدفمند بیشتر از محرک‌ها و انگیزه‌های درونی ریشه می‌گیرند تا عوامل و انگیزه‌های بیرونی. این دیدگاه در‌ بردارندۀ‌ این مضمون است که رفتار ما در هر زمان بهترین تلاش ما برای کنترل جهان پیرامونمان و نیز خودمان به عنوان بخشی از این جـهان اسـت؛ بنابراین، ماباید همواره به گونه‌ای رفتار کنیم و دست‌ به انتخاب بزنیم که نیازهای مان به بهترین نحو رفع شوند. طبق این دیدگاه، رفتار هر شخص در هر مقطع زمانی بهترین تلاش وی برای ارضای نیازهایش است.

تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم (فقط متغیرهای مربوط به سوال ها یا فرضیه ها در پژوهش کمی و مفاهیم در پژوهش کیفی تعریف شود)

اجتناب تجربی تعریف مفهومی: اجتناب تجربی عبارت است از عدم تمایل برای تجربه رویدادهای خصوصی دردناک و آزارنده همراه با تلاش هایی برای کنترل و سرکوب و بازداری شکل و فراوانی این رویدادهای خصوصی و زمینه هایی است که این موقعیت ها ایجاد می کنند (هیز و همکاران، 1996). تعریف عملیاتی: در پژوهش حاضر منظور از اجتناب تجربی نمره ای است که فر از خرده مقیاس اجتناب تجربی پرسشنامه پذیرش و عمل بوند و همکاران (2007) کسب می کند.

روش

این پژوهش در دو بخش انجام خواهد شد: بخش اول، مطالعه کیفی خواهد بود که در این بخش به مطالعه و بررسی پیشینه نظری و پژوهشی مرتبط با نیازهای بنیادین در تئوری انتخاب گلاسر پرداخته خواهد شد. جهت تدوین بسته آموزشی از دیدگاه گلاسر در زمینه نیازهای بنیادین و ارتباط آن آن دانش آموزان خواهیم پرداخت. و براساس تحلیل محتوا اعتبار آن مورد ارزیابی قرار می گیرد. در تدوین بسته آموزشی از اصول زیر کمک خواهیم گرفت. اصول اساسی نظریه گلاسر عبارتند از:

ابزار اندازه گیری یا روش های عملی جمع آوری داده ها: (در مورد آزمون ها: تاریخچه ساخت، روایی پایایی، نحوه نمره-گذاری و تفسیر به اختصار توضیح داده شود. در مورد روش کیفی روش و ابزار جمع آوری داده ها بیان شود)

پرسشنامه پذیرش و عمل پرسشنامه پذیرش و عمل در بطن درمان پذیرش و تعهد توسط هیز و همکاران(2004) به عنوان ابزاری برای اندازه گیری اجتناب تجربی و انعطاف ناپذیری روان شناختی ساخته شد. این ابزار در نسخه های 16، 49 و 90 سوالی ساخته شده و ابزار مفیدی برای ارزیابی اجتناب تجربی و پیامدهای درمان پذیرش و تعهد را حساب می اید (بوند و همکاران، 2011). نسخه 10 سوالی پرسشنامه پذیرش و عمل برای حل مشکلات مربوط به ضعف ویژگی های روان سنجی نسخه های مختلف آن ساخته و اعتبار یابی شد. این مقیاس، اجتناب تجربی را در مقیاس لیکرت 7 نقطه ای از 1 (هرگز درست نیست) تا 7 (همیشه درست است) اندازه می گیرد. بوند و همکاران(2011) دریافتند نسخه 10 سوالی این پرسشنامه پایایی ثبات درونی (84/0) و بازآزمایی (81/0=rدر سه ماه و 79/0=r در 12 ماه) و اعتبار سازه بالایی دارد. این پژوهشگران گزارش کردند نمرات بالاتر در این پرسشنامه با علائم افسردگی، اضطراب و استرس، سرکوب افکار و آشفتگی روان شناختی همبسته می باشد (18). پایایی این آزمون در پژوهش بشیر پور، شفیعی، عطاپور و نریمانی (1394) 78/0 به دست آمد.

منابع فارسی

آقاگدی، پریسا؛ اعتمادی، احمد. (1391). بررسی اثربخشی آموزش نظریه انتخاب و کنترل گلاسر بر تحول الگوی هویت نوجوانان. مطالعات روانشناختی، شماره 33: 56-33.

بشرپور، سجاد؛ شفیعی، معصومه؛ عطادخت، اکبر؛ و نریمانیف محمد. (1394). نقش اجتناب تجربی و ذهن آگا‌در پیش بینی علائم اختلال استرس پس از مواجهه با رویداد آسیب زا در افراد آسیب دیده تحت حمایت کمیته امداد و بنیاد شهید شهرستان گیلان غرب در نیمه اول سال 1393. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، دوره 14: 416-405.

منابع لاتین

Begotka, A. M., Woods, D. W.,& Wetterneck, C., T. (2004). The relationship between experiential avoidance and the severity of trichotillomania in a nonreferred sample. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 35, 17-24.

Biglan , A., Gau, J. M., Jones, L. B., Hinds, E, Rusby, J, C., Cody, C., Sprague, J. (2015). The role of experiential avoidance in the relationship between family conflict and depression among early adolescents. Journal of Contextual Behavioral Science, 4: 30–36.